تاریخ سقز است

 مهم‌ترین چالشِ نویسنده حذف خود از روند داستان است. مقصود نوع نظرگاهی که برای روایتِ داستان برمی‌گزیند نیست، تجسمی که به راوی می‌بخشد مهم است. لحن و تصویری باید بسازد ورای خود، نه آنکه پس ذهن‌ خواننده جاخوش کند و نویسنده‌ای شود با هیبتی عبوس و پدرسالار که با تبختر لحن بخواهد از مخاطب بنده‌ی گوش به فرمان و مطیعی بسازد. تاریخ آبشخور مناسبی برای چنین نویسندگانی‌ بوده است. کاری که گوستاو فلوبر در «تربیت احساسات» و استاندال در «سرخ و سیاه» و بارگاس یوسا در «سوربز» یا نمونه‌های وطنی‌اش گلشیری و قلی خیاط در «شازده احتجاب» و «داستان مادری که دختر پسرش شد» با تاریخ کرده‌اند کار هر نویسنده‌ی ناآزموده‌ای نیست. کم نیستند نویسندگانی که خواننده بخت‌برگشته را پای دیوار می‌گذارند و پرمغزترین و مطنطن‌ترین فرمایشات را به لطف حضور سپهسالاری پاکباخته به سویش هدف می‌گیرند.
رمان «سوءقصد به ذات همایونی» نوشته‌ی رضا جولایی از این قاعده مستثناست. داستان جولایی قرابتی ناگسستنی‌ با تاریخ دارد. تاریخِ پردسیسه و چالش‌برانگیز قرن پیش با تمام التهابات سیاسی و در پی جنبش مشروطه و خشم و عصیانی که در دل این گذر آرمیده، بستر مناسبی برای او بوده است. تاریخی که قیاسش با روزگار حال اجتناب‌ناپذیر است. «تاریخ سقز است» و جولایی چه خوب طعمش را با ذائقه‌ی روز هماهنگ کرده است. «سوءقصد به ذات همایونی» روزگار به گِل‌ نشسته محمدعلی شاه را روایت می‌کند. نام کتاب و شروع داستان خط اصلی آن را آشکار می‌کند. قصد شاه کشی‌ست. نخستین راه که به ذهن هر زخم خورده‌ی ستمدیده از جور می‌رسد. اینکه آنها چه کسانی هستند و تفکرشان چیست؟ سوال‌هایی‌ست که جوابشان را باید در کتاب جست.
شخصیت‌هاهمانند که باید؛ کم‌گوی و نکته‌سنج، پرگویی هم اگر می‌کنند به اقتضای کنش‌شان است. جولایی راوی فعل به فعل تاریخ نبوده؛ به عکس آنچه پیش از این متهمش کردند؛شخصیت‌هایش را به خوبی پرورانده و در این بستر پرکشش جای داده و به همین اقلیم هم اکتفا نکرده؛ پا را فراتر گذاشته؛ به قفقاز و روسیه تزاری رفته و تصویری ارائه داده  قابل لمس و تصور، کسانی می‌آیند و می‌روند که در دل تاریخ حضور داشته‌اند و تاثیرگذار بوده‌اند. از خلق و خوی‌شان می‌گوید، رفتارشان را نقد می‌کند و به سخره می‌گیردشان و ما با دل و جان می‌پذیریم‌. نویسنده بی‌جهت پرچانگی نمی‌کند، هر چه که می‌گوید به اندازه است. دروغ‌ها را چنان پروسواس و دقیق تعریف می‌کند که بی‌هیچ تردیدی راست‌شان می‌پنداریم‌. جولایی به ساحت «من» نزدیک نمی‌شود همان که باید، رمان‌نویس پرده نشین می‌ماند.

پی‌نوشت: «سوءقصد به ذات همایونی» نوشته رضا جولایی را نشر افکار به مبلغ ده هزار تومان منتشر کرده است.

 

/ 0 نظر / 41 بازدید